Halkbank davası ve Financial Action Task Force (FATF) gri listesi sık sık birlikte anılır, ancak ikisi ayrı süreçlerdir. Bu yazıda FATF’nin ne olduğunu, gri ve siyah listenin ne anlama geldiğini ve iki konunun nasıl ayrıldığını özetliyoruz.
Halkbank, ABD’de Ekim 2019’da New York’taki federal savcılar tarafından, İran yaptırımlarını delmek için milyarlarca dolarlık İran petrol ve gaz gelirinin aklanmasına karışmakla suçlandı. Dava ABD adli sisteminde sürmektedir.
Gri listeye alınma kararı ise FATF’nin Türkiye’nin kara para aklama ve terör finansmanıyla mücadele sistemindeki stratejik eksiklikleri değerlendirmesine dayandı; Türkiye bu listeye Ekim 2021’de girdi. Yani Halkbank davası ile gri liste kararı farklı kurumların, farklı tarihlerde aldığı ayrı süreçlerdir; aralarında resmî bir neden-sonuç ilişkisi kurulmamıştır.
Türkiye FATF’nin eylem planındaki maddeleri tamamladığı için 28 Haziran 2024’te listeden çıkarılmıştır (ayrıntılar aşağıda).
FATF (Financial Action Task Force) nedir?
Financial Action Task Force (FATF), 1989 yılında kurulan ve kara para aklama ve terör finansmanı risklerine karşı mücadele etmek amacıyla oluşturulan bir uluslararası örgüttür. FATF, dünya çapında birçok ülkenin kara para aklama ve terör finansmanı ile mücadele etmelerine yardımcı olmak için belirli standartlar ve prosedürler geliştirir ve bu standartların uygulanmasını izler.
FATF, ülkelerin kara para aklama ve terör finansmanının önlenmesi için gerekli yasal ve idari tedbirleri almasını ve bu tedbirlerin uygulanmasını denetlemek için sürekli olarak çalışır. FATF ayrıca ülkelerin kara para aklama ve terör finansmanı ile mücadele etmelerini teşvik etmek için bir "gri liste" ve bir "siyah liste" oluşturur. Ülkeler, FATF'nin belirlediği standartları ve prosedürleri yerine getirmediği takdirde, gri liste'ye veya siyah liste'ye alınabilirler.
FATF gri liste nedir?
Ülkeler, FATF'nin belirlediği standartları ve prosedürleri yerine getirmemiş ve kara para aklama ve terör finansmanı risklerini önleme konusunda yetersiz olarak değerlendirilmişse, gri liste'ye alınabilirler. Gri listedeki ülkeler, uluslararası finansal sistemlere karşı artan bir risk oluşturdukları için, bu ülkelerin finansal sistemleri daha yakından izlenir ve bu ülkeler, belirli zamanlarda FATF tarafından değerlendirilir.
Gri listedeki ülkeler, FATF'nin belirlediği standartları ve prosedürleri yerine getirmesi, kara para aklama ve terör finansmanı risklerini önleme konusunda yeterli olarak değerlendirilmeleri halinde gri liste'den çıkarılabilirler.
FATF siyah liste nedir?
Ülkeler, FATF'nin belirlediği standartları ve prosedürleri yerine getirmemiş ve kara para aklama ve terör finansmanı riskleri açısından en yüksek riski taşıyan ülkeler olarak değerlendirilmişse, siyah liste'ye alınabilirler. Siyah liste'deki ülkeler, uluslararası finansal sistemlere karşı büyük bir risk oluşturdukları için, bu ülkelerin finansal sistemleri daha yakından izlenir ve bu ülkelerin finansal aktiviteleri diğer ülkeler tarafından dikkatli bir şekilde incelenir.
Siyah liste'deki ülkeler, FATF'nin belirlediği standartları ve prosedürleri yerine getirmesi ve kara para aklama ve terör finansmanı risklerini önleme konusunda yeterli olarak değerlendirilmeleri halinde siyah liste'den çıkarılabilirler.
Türkiye gri listeden çıktı mı?
Evet. FATF, 28 Haziran 2024’te Singapur’daki genel kurul toplantısının ardından Türkiye’nin artırılmış izleme sürecinden çıkarıldığını açıkladı. FATF, Türkiye’nin kara para aklama ve terörün finansmanıyla mücadele rejiminde önemli ilerleme kaydettiğini belirtti. Şubat 2024’te de eylem planını büyük ölçüde tamamladığı açıklanmıştı.
Türkiye gri listeye ne zaman girdi?
Türkiye, Ekim 2021’de FATF’nin “artırılmış izleme altındaki ülkeler” (gri) listesine alındı ve Haziran 2024’te listeden çıktı.
Halkbank davası / mahkemesi ne zaman?
Halkbank hakkındaki iddianame, Ekim 2019’da Manhattan’daki federal büyük jüri tarafından düzenlendi. İddiaya göre banka, İran yaptırımlarını delmek için yıllarca milyarlarca dolarlık İran petrol ve gaz gelirinin aklanmasına karıştı. Nisan 2023’te ABD Yüksek Mahkemesi, Halkbank’ın yabancı devlet dokunulmazlığı yasasına (FSIA) dayanarak davayı engelleyemeyeceğine hükmetti; ortak hukuk (common-law) dokunulmazlığı sorusu ise temyiz mahkemesine geri gönderildi.
Davanın güncel aşaması bu yazıda doğrulanmamıştır; güncel durum için resmî mahkeme açıklamalarını ve güvenilir haber kaynaklarını takip edin.
FATF gri liste ülkeleri (2023 başı)
- Arnavutluk
- Barbados
- Burkina Faso
- Kamboçya
- Cayman Adaları
- Kongo Demokratik Cumhuriyeti
- Cebelitarık
- Haiti
- Jamaika
- Ürdün
- Mali
- Fas
- Mozambik
- Panama
- Filipinler
- Senegal
- Güney Sudan
- Suriye
- Tanzanya
- Türkiye
- Uganda
- Birleşik Arap Emirlikleri
- Yemen
https://www.fatf-gafi.org/en/countries/black-and-grey-lists.html
FATF siyah liste ülkeleri
- Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti
- İran
- Myanmar
https://www.fatf-gafi.org/en/countries/black-and-grey-lists.html
